Меню
16+

Сетевое издание Ахтынского района

16.03.2021 16:24 Вторник
Если Вы заметили ошибку в тексте, выделите необходимый фрагмент и нажмите Ctrl Enter. Заранее благодарны!

АДАЗ ВАТАН КIАНДАЙ

И йикъара чна Дагъустандин Халкьдин писатель Къияс Межидов дидедиз хьайидалай инихъ 110 йис тамам хьунин юбилей къейдзава. Къияс Межидович Межидов Ахцегьа 1911-йисан 22-мартдиз Бакудин фяле-отходникдин хизанда дидедиз хьана. Адан буба Межид Межидова буругъчи яз Бакуда кIвалахзавайвиляй вичин аял вахтар Къияса Азербайжандин меркезда кечирмишна. Гьа ина Дагъустандин гележегдин халкьдин писателди вичин кIелунар давамарна. Бакудин литературадин кружокда ам Азербайжандин машгьур шаирар тир Сулейман Рустаман ва Гьуьсейн Жавидан гъилик художественный литературадал гьевеслу хьана.

1927-йисуз Къияс комсомолдин жергейриз гьахьна. 1929-йисуз 9-класс куьтягьна. Гуьгъуьнай ругуд вацран курсара кIелай жегьилди сифтегьан классрин муаллим яз Азербайжан ССР-дин Ширван райондин са мектебда кIвалахна. Ахпа ада са йисалай гзаф вахтунда Дагъустандин Кьурагьрин хуьре муаллимвал авуна. 1929-1931-йисара Къияс Межидова Махачкъаладин индустриальный техникумда кIелна. Ам куьтягьайдалай кьулухъ Дагкнигоиздатда Алибег Фатагьован таржумачидин учениквиле кIвалахдал акъвазна. Гьа икI адаз урус ва дидед чIалар хъсандиз чирдай мумкинвал хьана. Гуьгъуьнин йисара Къ.Межидова Даградиода дикторвиле, лезги передачайрин редакторвиле кIвалахна.

1939-йисалай 1941-йисал кьван Къияс Межидова заочнидаказ Москвадин М.Горькийдин тIварунихъ галай Литературный институтда кIелна. Амма залум дяведи литинститут акьалтIардай мумкинвал ганач. 1942-йисуз Къияс Межидов кIелун патал ругуд вацран прокурорвилин курсариз рекье туна. Абур бегьемарайдалай кьулухъ Кьасумхуьруьн райондин прокурордин куьмекчивиле кIвалахна, ахпа адакай Кьурагь, Хив ва Ахцегь районрин прокурор хьана. 1954-йисуз Къ.Межидов сагъламвилин гьалдиз килигна, пенсиядиз экъечIна ва вичин къуватар тамамвилелди писателвилин кIвалахдиз бахшна. 1957-йисуз Къияс Межидовакай СССР-дин писателрин Союздин член хьана.

Къияс Межидован сифте макъалаяр гьеле 1929-йисуз акъатнатIани, адаз машгьурвал анжах 20 йисалай атана. Дагъустандин литературадиз Къияс Межидов алатай асирдин 50-йисара зари-натуралист яз, кIелчийрин фикир желбдай маналу гьикаярни махар кхьена. Абурук аялар патал «Зи гъвечIи дустариз», «Лувар квай дустар», «Дагълара» ва «Дагъларин аялар» тIварар алай, чебни ктабра кIватIнавай гьикаяяр ва махар акатзава.

Абур Дагъустандин чапханайра дидед чIалал акъатнава. Къияс Межидован ктабар урус чIалални машгьур я: «Алуш – крылатая нога», «Братья», «Дети гор».

Гуьгъуьнин йисара адан «Дагълар юзазва» («Пора первого жаворонка»), «Къашкъа духтур» тIварар алай ктабар акъатна. 70-йисара Махачкъалада ва Москвада дидед ва урус чIаларал Къияс Межидован «Хайи чилин таватар», «Мергьяматлу къуншияр», «РикIин эмирдалди яшамиш хьана зун» (СтIал Сулейманакай), «Прокурор Али Шагьован кьисмет» ва роман «Дагълара тунвай рикI» («Къашкъа духтур») ктабар чапзава.

Вичи 19-асирдин эхирда – 20-асирдин эвелра Дагъустанда кIвалахай урусрин духтурдин гьакъиндай кхьенвай «Дагълара тунвай рикI» ва Ватандин ЧIехи дяведин йисара прокурорвилин пешекарвиликай кхьенвай «Прокурор Али Шагьован кьисмет» тIварар алай романар Къияс Межидован виридалайни чIехи эсерар хьана. Межидован яратмишунра критикри пейзаждин зарисовкайрин устадвал къейдзава. Ам лезги хуьрера гзаф сиягьатра хьана. Заридин мурад вичин эсерра дагъвийрин уьмуьр дуьздаказ къалурун тир. Ахцегьрин хуьре, ам яшамиш хьайи кIвалин цлал Дагъустандин Халкьдин писатель эбеди ийизвай мемориалдин къул алкIурнава.

Къияс Межидова тIебиатдиз халис къимет гудай. Адан кIвале-усадьбада авай багъди идан гьакъиндай шагьидвалзава. Зариди гьар пакамахъ къушариз лезетлудаказ тIуьн гудай. Багъдин са цла гилани ада акъуднавай тIеквенар амукьнава. Инра къушари чпиз мукIар туькIуьрзавай. И тIеквенрин къваларив зариди къушар кацерикай хуьн патал цацар эцигнавай. Къияс Межидовичан яратмишунра тIебиат кIан хьуни кьетIен чка кьазва.

Къияс Межидова «ЧIехи бубаяр», «Партизандин хизан», «Россиядин цуьк», «Ашукь Саид» (Хуьруьг Тагьирахъ галаз санал) тIварар алай пьесаяр кхьена. Абур лезгийрин СтIал Сулейманан тIварунихъ галай Госмуздрамтеатрди сегьнеламишнава. Абурукай эхиримжиди 1960-йисуз Москвада Дагъустандин искусстводин ва литературадин Декададин йикъара Кремлдин театрдин сегьнеда къалурнай. Къияс Межидович агалкьзавай несилдиз тербия гунин карда бегьерлу зегьметдай ВЛКСМ-дин ЦК-дин Гьуьрметдин грамотадал къейднай. Адаз са шумуд сеферда ДАССР-дин Верховный Советдин Президиумдин Гьуьрметдин грамотаярни гана. Къияс Межидов Дагъустандин Халкьдин писателдин кьакьан тIварцIиз лайихлу хьана. Прозаикдин кIвалах «Знак Почета» ордендалди ва гзаф кьадар медалралди къейднай.

Къияс Межидович Межидовахъ галаз рикIин сидкьидай дуствал ийиз хьайи шаир Расул Гьамзатова са сеферда ихьтин гафар лагьанай: «Къияс Межидов Ватандал, хайи чилел, тIебиатдин гуьрчегвилел ашукь инсан я. Амма виридалайни гзаф адаз инсанар пара кIанда. Им адан яратмишунрин виридалайни къуватлу тереф я». Къияс Межидован гзаф хъсан эсерар ам яшамиш жезвай вахтунда хьиз, исятдани дидед ва урус чIаларал чапдай акъудзава, абур чи республикадин школайра, колледжра ва высший кIелдай заведенийра чирзава. Адан яратмишунрин гьакъиндай дипломрин ва диссертацийрин кIвалахар кхьизва. Заридин уьмуьр фад кьатI хьана. Адахъ яратмишунрин цIийи планар ва фикирар амукьзавай. Куьтягьиз тахьанвай эсерри ва записной книжкайри идан гьакъиндай шагьидвалзава.

Добавить комментарий

Добавлять комментарии могут только зарегистрированные и авторизованные пользователи. Комментарий появится после проверки администратором сайта.

18